Geographical mobility and social motility in the Aegean before and after 6600 BC
-
Agathe Reingruber
Zusammenfassung
Eine der folgenreichsten Veränderungen in der Menschheitsgeschichte betrifft die Überwindung der Abhängigkeit von ausschließlich lokalen Ressourcen durch die am Beginn des Holozäns im Vorderen Orient einsetzende Domestikation von zuerst Pflanzen und dann Tieren. Jede Generation von Archäologen hat diesen Wandel im Lichte neu gewonnen Wissens aufgrund neuer Ausgrabungen und neuer analytischer Methoden reflektiert. Die Ausbreitung der produzierenden Wirtschaftsweise aus dem Kerngebiet in Nachbarregionen wurde dabei vornehmlich als kultureller Wandel gedeutet, der durch Auswanderer oder Kolonisten vollzogen worden wäre. Dementsprechend beinhalten die vorgeschlagenen Neolithisierungsmodelle lineare Bewegungen von Ost nach West, die den scheinbar abrupten Kulturwandel erklärten.
Dabei wurde der Konzeptualisierung von Begriffen wie Kolonisation oder Migration, wie sie von Soziologen vorgeschlagen wurde, wenig Aufmerksamkeit geschenkt. Unter Berücksichtigung soziologischer Studien wird der Schwerpunkt dieser Untersuchung weniger auf dem schnellen kulturellen als vielmehr auf dem langsamen, generationenübergreifenden sozialen Wandel und auf der aktiven sozialen Beweglichkeit (Motilität) liegen. Die Perspektive ist folglich nicht die von Neuankömmlingen aus dem neolithischen Anatolien, sondern die der mesolithischen ägäischen Gemeinschaften. Es mag nämlich nicht die Entscheidung mobiler Bauern gewesen sein, nahe oder ferne Regionen zu „kolonisieren“, sondern die der Jäger und Sammler, Innovationen aus den Ursprungsgebieten (selektiv) zu übernehmen und ihren eigenen Bedürfnissen anzupassen. Als aktive Entscheidungsträger setzten sie einen Prozess in Gange, der nicht nur zu ökonomischen, sondern auch, über mehrere Generationen hinweg, zu sozialen und kulturellen Veränderungen führte.
Résumé
Un des changements les plus lourds de conséquences dans l’histoire de l’humanité concerne l’autonomie graduelle par rapport aux ressources locales qui sont remplacées par la domestication des plantes d’abord, puis des animaux au début de l’Holocène au Proche-Orient. Chaque génération d’archéologues a relayé ce phénomène à la lumière de nouveaux acquis scientifiques dus à des fouilles récentes ou de nouvelles méthodes analytiques. La diffusion de l’économie de production du centre à la périphérie fut interprétée surtout comme un changement culturel dû à des émigrants ou des colons. Les modèles de néolithisation proposés comportent en conséquence des mouvements linéaires d’est en ouest qui expliqueraient le changement culturel apparemment abrupte.
Cependant, peu d’attention fut accordée à l’élaboration proposée par des sociologues de concepts tels que colonisation ou migration. En tenant compte des études sociologiques, ce travail mettra davantage l’accent sur l’évolution sociale graduelle à travers plusieurs générations et sur la mobilité sociale active (motiliy) que sur le changement culturel rapide. Ce ne sera donc pas la perspective de nouveaux venus de l’Anatolie néolithique, mais plutôt celle des communautés mésolithiques égéennes. On peut très bien imaginer que ce ne furent pas des paysans itinérants qui décidèrent de « coloniser » des régions proches ou lointaines, mais des chasseurs-cueilleurs qui ont adopté de manière sélective des innovations étrangères pour les adapter à leurs besoins. En tant que décideurs, ils déclenchèrent un processus qui engendra non seulement des changements économiques, mais également sociaux et culturels sur plusieurs générations.
Abstract
One of the most far-reaching changes in human history relates to the overcoming of the dependency from exclusively local resources by domesticating first plants and then animals at the beginning of the Holocene in the Near East. Each generation of archaeologists has reflected on these transformations in the light of the augmented knowledge obtained by new excavations and new analytical methods. The spread of the producing economy from the core area in neighboring regions was interpreted primarily as cultural change, which would have been accomplished by emigrants or colonists. Accordingly, the proposed Neolithisation models include linear movements from east to west that explain the seemingly abrupt cultural change.
Generally, little attention has been paid to the conceptualisation of terms like colonisation or migration as proposed by sociologists. Taking them into account, the focus of this study will be less on the swift cultural change but rather on the slow, intergenerational social change, on the active social mobility (motiliy). The perspective is not that of newcomers from Neolithic Anatolia but rather that of the Mesolithic Aegean communities. It may not have been the decision of mobile farmers to „colonise” neighbouring areas, but rather that of hunters and gatherers to adopt (selectively) innovations from the areas of origin and to adapt them to their own needs. As active decision-makers, they set in motion a process that led not only to economic but also to social and cultural changes over several generations.
Περίληψη
Μια από τις πιο μακρόπνοες αλλαγές στην ιστορία του ανθρώπου σχετίζεται με την απεξάρτηση από αποκλειστικά τοπικές πρώτες ύλες, η οποία επιτεύχθηκε με την εξημέρωση πρώτα των φυτών και κατόπιν των ζώων στις αρχές του Ολόκαινου στην Εγγύς Ανατολή. Η επιλεκτική καλλιέργεια φυτών πλούσιων σε θερμίδες και η διατήρηση ορισμένων ζώων οδήγησαν σε μια πιο μόνιμη εγκατάσταση, η οποία πυροδότησε κοινωνικές και πολιτισμικές προσαρμογές (και εν συνεχεία επηρεάστηκε και η ίδια από αυτές). Κάθε γενιά αρχαιολόγων προβληματίζεται γύρω από αυτούς τους μετασχηματισμούς βάσει της ολοένα μεγαλύτερης γνώσης που προκύπτει από νέες ανασκαφές και νέες αναλυτικές μεθόδους. Η εξάπλωση της παραγωγικής οικονομίας από έναν γεωγραφικό πυρήνα προς τις γειτονικές περιοχές ερμηνευόταν ως πολιτισμική αλλαγή που προκλήθηκε από μετανάστες ή αποίκους. Ακολούθως, τα προτεινόμενα μοντέλα περί Νεολιθικοποίησης περιλαμβάνουν γραμμικές πορείες από την Ανατολή προς τη Δύση προκειμένου να εξηγήσουν την φαινομενικά απότομη πολιτισμική αλλαγή.
Ως επί το πλείστον, ελάχιστη προσοχή έχει δοθεί στη νοηματοδότηση όρων όπως αποίκηση ή μετανάστευση όπως αυτοί προτείνονται στην κοινωνιολογία. Λαμβάνοντας υπόψη αυτούς τους όρους, η παρούσα μελέτη εστιάζει όχι τόσο στη ραγδαία πολιτισμική αλλαγή, όσο στην αργή, από γενεά σε γενεά κοινωνική αλλαγή, στην ενεργή κοινωνική κινητικότητα (‘κινητότητα’) και υπό το πρίσμα όχι νεοαφιχθέντων γεωργών από τη Νεολιθική Ανατολία, αλλά των ντόπιων Μεσολιθικών Αιγαιακών κοινοτήτων. Πιθανόν να μην πρόκειται περί απόφασης (μετα)κινούμενων γεωργών να «αποικήσουν» γειτονικές περιοχές, αλλά περί απόφασης ντόπιων κυνηγών και τροφοσυλλεκτών να υιοθετήσουν (επιλεκτικά) επινοήσεις από τις περιοχές όπου αυτές προέκυψαν και να τις προσαρμόσουν στις δικές τους ανάγκες. Ως ενεργοί λήπτες αποφάσεων, έθεσαν σε κίνηση μια διαδικασία η οποία δεν οδήγησε μόνο σε οικονομικές αλλά και σε κοινωνικές και πολιτισμικές αλλαγές με το πέρασμα αρκετών γενεών.
© De Gruyter
Artikel in diesem Heft
- Titelseiten
- Abhandlungen
- Geographical mobility and social motility in the Aegean before and after 6600 BC
- Hollenstedt 2. Eine bandkeramische Siedlung an der mittleren Leine
- Economic and social zones during the Late Neolithic/Early Bronze Age in Jæren, Southwest Norway. Reconstructing large-scale land-use patterns
- The Nordic Bronze Age (1500–1100 BC): Craft Mobility and Contact Networks in Metal Craft
- Hierarchien, Territorien und Zentren der Vorrömischen Eisenzeit
- Dietary aspects of the West Lithuanian people during the Late Roman and Early Migration periods with reference to household and funerary pottery
- Rezensionen
- Klaus Grebe (†), Kerstin Kirsch, Stefan Dalitz und Sibylle Hogarth: Die Brandenburg im slawischen Mittelalter. Ergebnisse der Ausgrabungen zwischen 1961 und 1983. Siedlungsbefunde und Funde. Katalog der Burg- und Siedlungsschnitte. Mit Beiträgen von Donat Wehner, Josef Riederer, Jerzy Olczak (†), Peggy Morgenstern, Eric Zehmke, Ilona Kernchen, Bernd Kluge, Hans-Joachim Bautsch (†), Hans Ulrich Thieke, Siegfried Petrick, Norbert Benecke, Jacob Hogarth und Susanne Jahns (Forschungen zur Archäologie im Land Brandenburg 16) (Wünsdorf 2015). 358 Seiten, zahlreiche Abbildungen und Tafeln, fünf Beilagen. ISBN 978-3-910011-91-5.
Artikel in diesem Heft
- Titelseiten
- Abhandlungen
- Geographical mobility and social motility in the Aegean before and after 6600 BC
- Hollenstedt 2. Eine bandkeramische Siedlung an der mittleren Leine
- Economic and social zones during the Late Neolithic/Early Bronze Age in Jæren, Southwest Norway. Reconstructing large-scale land-use patterns
- The Nordic Bronze Age (1500–1100 BC): Craft Mobility and Contact Networks in Metal Craft
- Hierarchien, Territorien und Zentren der Vorrömischen Eisenzeit
- Dietary aspects of the West Lithuanian people during the Late Roman and Early Migration periods with reference to household and funerary pottery
- Rezensionen
- Klaus Grebe (†), Kerstin Kirsch, Stefan Dalitz und Sibylle Hogarth: Die Brandenburg im slawischen Mittelalter. Ergebnisse der Ausgrabungen zwischen 1961 und 1983. Siedlungsbefunde und Funde. Katalog der Burg- und Siedlungsschnitte. Mit Beiträgen von Donat Wehner, Josef Riederer, Jerzy Olczak (†), Peggy Morgenstern, Eric Zehmke, Ilona Kernchen, Bernd Kluge, Hans-Joachim Bautsch (†), Hans Ulrich Thieke, Siegfried Petrick, Norbert Benecke, Jacob Hogarth und Susanne Jahns (Forschungen zur Archäologie im Land Brandenburg 16) (Wünsdorf 2015). 358 Seiten, zahlreiche Abbildungen und Tafeln, fünf Beilagen. ISBN 978-3-910011-91-5.
