Evaluations on an anthropomorphic vessel from İstanbul Archaeology Museums: The discussion of the ring-shaped idol or pendant and the mother goddess symbolism
-
Fatih Çongur
and
Okan Sezer
Abstract
The anthropomorphic vessel, which entered the inventory of İstanbul Archaeology Museums as a donation in 2022, has an insightful point with plastic decoration. The vessel, which we believe to be of Yortan origin, is in the shape of a beak spouted jug. Based on its form and production features such as paste, firing, and surface slip, it should be dated to Early Bronze Age (EBA) II. Its plastic decoration shows a composition that has never been seen before in two- and three-dimensional artifacts. This composition allows us to define and model the appearance of the people who lived in this period. The plastic decorations consist of two almond-shaped ears not fully pierced under the mouth rim, one of them with earring, a pendant with beads made by horizontal relief band technique on a place between the neck and the body, and hands-arms stretching from below the handle to the swollen belly. Considering that the majority of anthropomorphic vessels from Western Anatolia and Central-Eastern Europe, dating from Neolithic to EBA, are female, the way the arms are stretched through the squat body and the position of the hands over the body, and also that these ways stretching and bearing are similar to those on female figurines from Central and Western Anatolia dating from the 3rd millennium BC, it indicates that the represented (person) on the vessel is female. In addition, it is possible to make new contributions to the definition, origin, and dating discussion of the ring-shaped idol or pendant and amulet groups in Anatolian archaeology. It has become clear that at least one of the previously unclear uses of the ring-shaped idols or pendants was as a pendant, so that they were worn around the neck. Moreover, the unique composition of plastic decorations, together with the relevant knowledge from written records, indicates that the vessel was probably used for symbolic meanings in rituals. It would not be wrong to suggest that among these symbolic meanings is the one related to the belief in the Mother Goddess, based on the form and/or appearance of the vessel.
Özet
İstanbul Arkeoloji Müzeleri envanterine 2022 yılında bağış yoluyla katılan ve çalışmamızın odağında yer alan insan biçimli kap taşıdığı plastik bezeme unsurlarıyla oldukça özel bir yan taşımaktadır. Yortan kökenli olduğunu düşündüğümüz kesik gaga ağızlı testi formundaki kap, formu ile hamuru, fırınlaması ve yüzey işlemleri gibi yapım özellikleri esas alındığında Erken Tunç Çağı (ETÇ) II’ye tarihlenmelidir. Plastik bezeme unsurları Batı Anadolu ETÇ adına şimdiye kadar iki ve üç boyutlu herhangi bir buluntu üzerinde rastlanmamış bir kompozisyon oluşturmaktadır. Kompozisyon dönemin insan görünümüne dair tanımlar ve modeller yapabilmemize olanak sağlayacak güçtedir. Kabın ağız kenarının altında -birisinde bir küpe bulunan- tam delinmemiş iki badem biçimli kulak, boynun karınla birleştiği yerde yatay kabartma bant tekniğiyle yapılmış boncuklarıyla birlikte bir pendant ve kulpun altından başlayıp şişkin karında biten ve böylelikle şişkin karnı kavrayan bir el-kol söz konusu plastik bezeme unsurlarıdır. Neolitik’ten ETÇ’ye değin Batı Anadolu ve Orta-Doğu Avrupa’da görülen insan biçimli kapların çoğunlukla kadın temsiliyetine sahip oluşu, incelediğimiz kapta kolların şişkin karna doğru uzanışı ile ellerin karındaki duruşu ve bu uzanış ile duruş şekillerinin Orta ve Batı Anadolu MÖ 3. binyıl kadın figürinlerinde gözlenenlerle benzerlik göstermesi kapta temsil edilenin kadın olduğunu işaret etmektedir. Bunun yanında, Anadolu arkeolojisindeki halka idol veya pendat ile amulet adlı buluntu grupları adına yürütülen tanımlama, köken ve tarihlendirme tartışmalarına kabın sahip olduğu plastik bezeme unsurları sayesinde yeni katkılar yapılabilir. Kullanım amaç ile şekilleri noktasında şimdiye değin netlik olmayan halka idol veya pendant buluntu grubunun kullanım şekillerinden -en azından- birinin pendant olduğu, böylelikle boyuna takılarak kullanıldığı kesinlik kazanmıştır. Ayrıca, plastik bezeme unsurlarının oluşturduğu eşi olmayan kompozisyon, yazılı kayıtlarından elde edilen ilgili verilerle, kabın ritüel maksatlı olası sembolik anlamlarının varlığını göstermektedir. Kabın formuna ve/veya taşıdığı görünüşe dayanılarak söz konusu sembolik anlamlar arasında Ana Tanrıça inancıyla ilgili olanın da var olduğunu önermek yanlış olmayacaktır.
Zusammenfassung
Das anthropomorphe Gefäß, das durch eine Schenkung im Jahr 2022 in das Inventar des Istanbuler Archäologiemuseums aufgenommen wurde, hat eine aufschlussreiche Spitze mit plastischen Verzierungen. Das Gefäß, von dem wir annehmen, dass es aus Yortan stammt, hat die Form eines schnabelartigen Kruges mit Ausguss. Anhand der Form und der Herstellungsmerkmale wie Paste, Brand und Oberflächenschliff ist es in die frühe Bronzezeit (EBA) II zu datieren. Seine plastischen Verzierungen stellen eine Komposition dar, wie sie bisher bei zwei- und dreidimensionalen Artefakten noch nie gesehen wurde. Diese Komposition erlaubt es uns, Definitionen und Modelle für das Aussehen der in dieser Zeit lebenden Personen zu erstellen. Die plastischen Verzierungen bestehen aus zwei nicht vollständig durchbohrten mandelförmigen Ohren unter dem Mundrand, von denen eines einen Ohrring trägt, einem Anhänger mit Perlen, der in horizontaler Reliefbandtechnik an einer Stelle zwischen Hals und Körper hergestellt wurde, und Händen und Armen, die sich von unterhalb des Griffs bis zum geschwollenen Bauch erstrecken. In Anbetracht der Tatsache, dass die meisten anthropomorphen Gefäße aus Westanatolien und Mittelosteuropa, die auf das Neolithikum bis zur EBA datiert werden, weiblich sind, der Art und Weise, wie die Arme durch den gedrungenen Körper gestreckt werden, und der Position der Hände über dem Körper, sowie der Tatsache, dass diese Art und Weise des Streckens und Tragens denen der weiblichen Figuren aus Mittel- und Westanatolien aus dem 3. Jahrtausend. Darüber hinaus ist es möglich, neue Beiträge zur Definition, Herkunft und Datierungsdiskussion der ringförmigen Idol- oder Anhänger- und Amulettgruppen in der anatolischen Archäologie zu leisten. Es steht fest, dass zumindest eine der bisher unklaren Verwendungsweisen der ringförmigen Idole oder Anhänger die eines Anhängers war, so dass sie um den Hals gehängt verwendet wurden. Außerdem deutet die einzigartige Zusammensetzung aus plastischen Verzierungen mit Hilfe einschlägiger Kenntnisse aus schriftlichen Aufzeichnungen darauf hin, dass das Gefäß wahrscheinlich für symbolische Bedeutungen in den Ritualen verwendet wurde. Es wäre nicht falsch zu vermuten, dass eine dieser symbolischen Bedeutungen mit dem Glauben an die Muttergöttin in Verbindung steht, der auf der Form und/oder dem Aussehen des Gefäßes beruht.
© 2025 Walter de Gruyter GmbH, Berlin/Boston
